Przepisy Ustawy o ochronie sygnalistów z dnia 14 czerwca 2024 roku chronią Ciebie i osoby wspierające przy zgłaszaniu naruszeń prawa. W tym artykule krok po kroku wyjaśnimy:
To osoba, która w kontekście związanym z pracą uzyskała informację o naruszeniu prawa i decyduje się ją zgłosić lub ujawnić publicznie. Polska ustawa o ochronie sygnalistów reguluje zarówno warunki objęcia takiej osoby ochroną, jak i zasady zgłoszeń wewnętrznych, zewnętrznych oraz ujawnienia publicznego. Szczegóły omawiamy w tym artykule.
W praktyce oznacza to, że celem Ustawy o ochronie sygnalistów i stworzonych procedur w organizacji nie jest promowanie anonimowych „donosów”, lecz stworzenie bezpiecznych i zgodnych z prawem mechanizmów reagowania na nieprawidłowości z określonych obszarów i dziedzin prawa.
Osobie zgłaszającej przysługuje ochrona prawna co do zasady wtedy, gdy miała ona uzasadnione podstawy sądzić, że przekazywana informacja jest prawdziwa w chwili zgłoszenia i że dotyczy naruszenia prawa.
Sygnalista, na własny wniosek, może otrzymać od Odbiorcy naruszeń (tylko w sytuacji kanału zewnętrznego organu publicznego lub należącego do RPO), zaświadczenie potwierdzające ochronę prawną przysługującą sygnaliście.
Ustawa przewiduje kilka ścieżek zgłaszania naruszeń:
Sygnalista przed dokonaniem zgłoszenia może zauważyć, że organizacja celowo nie szkoli pracowników albo nie informuje o dostępnych kanałach zgłoszeniowych. Niektóre kanały, takie jak e-mail czy telefon, nie są bezpieczne, gdyż umożliwiają rozpoznanie sygnalistów i dostęp do treści.
Co w takiej sytuacji może zrobić sygnalista? Najlepiej przesłać zgłoszenie do Rzecznika Praw Obywatelskich, który oferuje m.in. bezpieczną platformę internetowej do zgłaszania naruszeń pod adresem: https://bip.brpo.gov.pl/pl/sygnalisci
W polskim porządku prawnym zgłoszenie zewnętrzne może zostać dokonane bez uprzedniego dokonania zgłoszenia wewnętrznego. Zgłoszenie zewnętrzne, jak wspomniałem wyżej, przyjmuje Rzecznik Praw Obywatelskich albo właściwy organ publiczny. Przyjmując zgłoszenie, Rzecznik dokonuje się jego wstępnej weryfikacji, a następnie przekazuje je organowi właściwemu do podjęcia działań następczych (Prokuratura, Policja, organy administracji skarbowej itd.). W niektórych sprawach – dotyczących konstytucyjnych praw i wolności – RPO może działać samodzielnie. Oznacza to, że skierowanie sprawy do RPO zwykle nie eliminuje roli organów publicznych, lecz stanowi przewidzianą ustawowo drogę zgłoszenia zewnętrznego.
Ustawa nie nakłada obowiązku wcześniejszego skorzystania z kanału wewnętrznego przed zgłoszeniem zewnętrznym. Jednocześnie zaleca się, aby informację o naruszeniu prawa przekazać kanałem wewnętrznym, o ile naruszeniu można skutecznie zaradzić w ramach organizacji i nie występuje ryzyko działań odwetowych względem sygnalisty.
Jeżeli jednak zgłaszający oceni (np. na podstawie procedury ochrony sygnalistów w organizacji lub jej braku, braku zaufania do Odbiorcy naruszeń itd.), że droga wewnętrzna nie zapewni mu skuteczności, poufności lub bezpieczeństwa, ma prawo wybrać kanał zewnętrzny. Kluczowe znaczenie ma tu nie ogólna teza o „niebezpieczeństwie” kanałów, lecz konkretna ocena ryzyka w danej sprawie, charakter naruszenia prawa oraz potrzeby sygnalisty w zakresie ochrony tożsamości.
W debacie publicznej zgłoszenia sygnalistów bywają potocznie określane jako „donosy”, jednak z perspektywy prawa takie uproszczenie jest mylące. Zgłoszenie sygnalisty dotyczy informacji o naruszeniu prawa uzyskanej w kontekście związanym z pracą i powinno być oceniane przez pryzmat interesu publicznego, rzetelności oraz ustawowych warunków ochrony.
Ważne jest rozróżnienie między działaniem w dobrej wierze a świadomym przekazywaniem przez sygnalistę informacji nieprawdziwych, ponieważ za celowo fałszywe zgłoszenie mogą grozić sankcje karne.
Ustawodawca i eksperci zwracają uwagę, że trzeba odróżniać zgłoszenie naruszenia od skargi, zażalenia czy celowego pomówienia. Dlatego najważniejsze są: dobra wiara, uzasadnione podstawy faktyczne, odpowiedni opis zdarzeń i korzystanie z prawem przewidzianych procedur.
Jeśli mają Państwo wątpliwości, prosimy o kontakt – podpowiemy zarówno Odbiorcom naruszeń jak i sygnalistom, jak prawidłowo postępować. Zaufało nam wiele podmiotów publicznych i prywatnych.
Jednym z celów Ustawy o ochronie sygnalistów z dnia 14 czerwca 2024 r. jest raportowanie do...
Można powiedzieć, że na przełomie kilku ostatnich lat polska szkoła przeżyła przeskok cywilizacyjny. Wprowadzenie nauczania zdalnego,...
W Polsce prace nad projektem ustawy ciągle trwają. Jednak już teraz może zostać stosowana bezpośrednio dyrektywa...
Niemal każdy użytkownik Internetu, a nawet cyberprzestrzeni, posiada własną skrzynkę e-mail. W Dyrektywie Unijnej dano możliwość...
